السيد الخوئي (مترجم: نجمى / هريسى)
246
البيان في تفسير القرآن (بيان در علوم و مسايل كلى قرآن) (وزارت ارشاد) (فارسى)
هشتم : كثرت در مرتبه آحاد طرفداران اين نظريه مىگويند : هدف روايات از حروف هفتگانه معينا عدد هفت نيست بلكه منظور كثرت در مرتبه آحاد و يكان است . بنابراين ، حروف هفتگانه به معناى حروف فراوان و زياد خواهد بود ، چنان كه هفتاد و هفتصد مىگويند و كثرت در مرتبه عشرات و مآت را اراده مىكنند نه اين دو عدد معين را . اين نظريه به قاضى عياض و پيروان وى نسبت داده شده است . پاسخ : بر اين نظريه دو اشكال زير وارد است كه : اولا : اين نظريه بر خلاف ظاهر روايات است كه عدد هفت را در اين روايات نمىتوان به كثرت در آحاد حمل نمود . و ثانيا : در اين نظريه هدف و منظور از حروف هفتگانه چيست ، مشخص نشده ، معنايى براى اين حروف گفته نشده است ، پس بايد حروف را با يكى از وجوه گذشته معنى نمود و در اين صورت اشكالاتى كه بر آن وجوه وارد بود ، بر اين نظريه نيز وارد مىشود . ( 1 ) - نهم : قرائتهاى هفتگانه از وجوه و معانى كه براى حروف هفتگانه گفته شده است ، يكى ديگر اين است كه منظور از اين حروف هفتگانه همان قرائتهاى هفتگانه مىباشد . پاسخ اين وجه اين است : اگر منظور از اين هفت قرائت همان قرائتهاى هفتگانه معروف است ، ما در فصل « نگاهى به قرائتها » بطلان اين نظريه و احتمال را توضيح داديم و اگر منظور از آن ، هفت قرائت به طور مطلق و بدون تعيين باشد ، مسلم است كه تعداد قرائتها بيشتر از هفت است . و اگر كسى چنين توجيه و تفسير كند كه گرچه تعداد قرائتها در قرآن بيشتر است ولى كلمات قرآن را اگر يكايك حساب كنيم ، هر كلمهاى بيش از هفت نوع خوانده نمىشود ، پس اختلاف قرائتها در هر كلمهاى از قرآن بيش از هفت نوع نخواهد بود . جواب اين توجيه اين است كه اگر منظور ، اكثر و اغلب كلمات قرآن باشد ؛ اين گفتار درست نخواهد بود زيرا كلماتى كه در قرآن با هفت قرائت خوانده مىشود بسيار كم هستند و اگر منظور بعضى از كلمات قرآن باشد ، اشكال ديگرى پيش مىآيد كه بعضى از كلمات قرآن با بيش از هفت قرائت تلفظ مىشوند ، مانند جملهء « و عبد الطّاغوت » كه با بيست و دو قرائت و كلمه « افّ » كه با بيش از سى شكل خوانده مىشود .